Kość klinowa – adekwatna nazwa dla niezwykłej części czaszki

Co w kości klinowej jest niezwykłego? Co odróżnia ją od pozostałych części czaszki? Dlaczego warto poświęcić więcej niż kilka minut na jej poznanie?

Kiedy weźmiemy w rękę czaszkę, oglądając z zewnątrz jej szwy możemy mieć wrażenie, że te dwie niewielkie płytki tuż pomiędzy okiem a skronią to parzyste kości. Nic bardziej mylnego. Otwierając puszkę czaszki szybko zorientujemy się, że jest ona pojedynczą strukturą o szerokich skrzydłach widocznych na zewnątrz naszej głowy. Większość jednak ukryta jest w środku, stanowiąc ważne skrzyżowanie i rusztowanie dla struktur nerwowych i membranowych.

Kość klinowa (os sphenoidale) składa się z kilku elementów. Między innymi trzonu, który wraz z częścią kości potylicznej stanowi mocną podstawę czaszki. Obie te kości spaja zupełnie inny rodzaj połączenia, niż w przypadku pozostałych kości. Nazywamy go chrząstkozrostem klinowo-potylicznym. Może to nieco mylić, ponieważ chrząstka występuje jedynie u dzieci, wraz z rozwojem naszego ciała miejsce to ulega skostnieniu. Trzon posiada również puste przestrzenie wysłane błoną śluzową – zatoki klinowe łączące się z jamą nosową. Górna powierzchnia trzonu ma wgłębienie, ochraniające bardzo ważną część naszego układu neuroendokrynnego – siodło tureckie, w którym znajduje się przysadka mózgowa. Kilka milimetrów za siodłem znajdują się wyrostki pochyłe tylne, do których przyczepia się namiot móżdżku, swoją ciągłością przykrywający również część siodła tureckiego.

Zrzut ekranu 2016-04-27 o 08.09.41
Kość klinowa, widok od strony tylko-bocznej. Essential Anatomy 5

Z trzonu wyrastają dwie pary skrzydeł. Alae maiores, czyli skrzydła większe, to te, o których wspomniałem na początku. Ich brzegi wydają się postrzępione, stanowiąc miejsce kontaktu z z sąsiadującymi kośćmi.  Od strony wewnętrznej współtworzą one dół środkowy podstawy czaszki. Tuż powyżej nich znajdują się skrzydła mniejsze. Szpara pomiędzy obiema parami skrzydeł nazywa się szczeliną oczodołową górną, przez którą w kierunku oka przedostają się nerwy: oczny, okoruchowy, odwodzący, bloczkowy oraz włókna współczulne splotu jamistego. Towarzyszą im również żyły oczne (górna i dolna) oraz tętnica oczna (nie zawsze). W skrzydłach mniejszych znajduje się również kanał wzrokowy przewodzący tętnicę oczną oraz nerw wzrokowy.

Kość klinowa ma jeszcze jedną parę podobnych pseudo skrzydeł, nazywanych wyrostkami skrzydłowatymi. Wyrastają one ze spodniej części trzonu, odgradzając z boków nozdrza jamy nosowej. Są też doskonale widoczne, gdy oglądamy czaszkę od spodu.

Poza samym faktem budowy tej kości oraz znajomości licznych struktur przechodzących przez nią, warto zwrócić uwagę na kilka innych rzeczy. Skrzydła większe, stanowiące fragment dołu skroniowego, są stosunkowo delikatne w porównaniu na przykład do kości czołowej czy łuski potylicznej. Urazy tej części głowy mogą powodować pęknięcie leżących płytko naczyń krwionośnych, między innymi położonej nieco dalej pod kością skroniową tętnicy oponowej środkowej, co stanowi bezpośrednie zagrożenie życia w skutek narastającego krwiaka nadtwardówkowego. Z mniej groźnych, lecz również klinicznie istotnych efektów urazu tej okolicy możemy wyróżnić problemy ze wzrokiem – ze względu na obecność nerwów zaopatrujących gałki oczne wraz z ich mięśniami  oraz hormonalne – z powodu przysadki mózgowej leżącej dokładnie w zagłębieniu kości klinowej.

Jeśli będziecie mieli kiedyś okazję obejrzeć poszczególne kości czaszki, zwróćcie  swoją uwagę na tą fascynującą kość. Celowo nie opisałem kilku struktur oraz złożonej budowy przestrzennej, by zapewnić Wam ciekawą lekcję z atlasem anatomii. Czas zatem dolać nieco krzepiącego płynu do naczynia (u mnie jest to dziś kawa w kubku, ale co kto z Was woli!) i otworzyć książkę. Dobrego dnia, pozdrawiam!

 Maciej Duczyński

Podobne wpisy

Potrzebujesz pomocy specjalisty?

Pozwól nam pomóc sobie i swojemu ciału. Do zobaczenia!