Nerw błędny - część pierwsza

Choć wszystkie nerwy czaszkowe są bardzo ważne dla prawidłowego funkcjonowania organizmu ludzkiego, ten opatrzony rzymską cyfrą "X" przykuwa szczególną uwagę wielu praktyków pracy z ciałem. Nic dziwnego, znacznie różni się on od swoich towarzyszy. Jest najdłuższym z nerwów czaszkowych. Jest też nerwem mieszanym - część jego włókien klasyfikujemy jako ruchowe, część jako czuciowe, ostatnią partię stanowią włókna autonomiczne. Prześledźmy jego przebieg, w ten sposób łatwiej będzie zrozumieć jego arcyistotne funkcje.

Nerw błędny (nervus vagus) odchodzi od rdzenia przedłużonego, po czym wydostaje się z puszki czaszki przez otwór szyjny w towarzystwie nerwu językowo-gardłowego i dodatkowego, oraz żyły szyjnej wewnętrznej i tętnicy oponowej tylnej. Obszar ten klinicznie jest bardzo ważny, ponieważ przez ten parzysty otwór przedostaje się nawet 95% krwi z głowy w kierunku serca. Na wysokości tej nerw błędny tworzy również zwój górny i oddaje swoje pierwsze gałęzie - oponową i uszną. Następnie po opuszczeniu otworu szyjnego tworzy zwój dolny, po czym nie niepokojony dłużej tak ciasnymi przejściami wędruje kaudalnie w nieco luźniejszym towarzystwie, będąc już określanym jako fragment szyjny. Wraz z odchodzącymi od niego na tej wysokości gałęziami sercowymi górnymi oraz tętnicą szyjną wspólną i żyłą szyjną wewnętrzną zamknięty jest w powrózku powięziowym, nazywanym powrózkiem naczyniowo-nerwowym szyi. Oddaje też kolejne gałęzie - gardłowe oraz nerw krtaniowy górny i krtaniowy wsteczny.

Zrzut ekranu 2016-05-04 o 07.43.22
Przebieg nerwu błędnego. Essential Anatomy 5.

W ten sposób nerw błędny spływa aż do śródpiersia górnego i tylnego. Tutaj też kończy się względna symetria obu nerwów błędnych. Prawy przechodzi między tętnicą podobojczykową prawą i jej analogiczną żyłą podobojczykową. Lewy z kolei krzyżuje się z przodu z łukiem aorty, przechodzi między tętnicą szyjną wspólną a tętnicą podobojczykową po stronie lewej. Następnie oba nerwy oplatają przełyk w postaci przypominającą rybacką sieć - lewy pień na przedniej części przełyku, natomiast prawy od strony tylnej. Po drodze oddaje mnóstwo gałęzi - sercowe piersiowe, tchawicze dolne, oskrzelowe przednie i tylne, przełykowe, śródpiersiowe i osierdziowe. W końcu dociera do przepony, przez którą przechodzi w towarzystwie przełyku, by opleść żołądek i oddać gałęzie budujące splot słoneczny, będący autonomicznym - przywspółczulnym zaopatrzeniem narządów wewnętrznych.

W tym krótkim opisie można streścić jego główny przebieg, nie uwzględniając drogi wymienionych odgałęzień. Dzięki temu, możemy domyślać się już, jakie funkcje pełni on w naszym ciele. Jako, że zawiera w sobie zarówno włókna aferentne jak i eferentne, zaopatruje różne struktury pod względem czuciowym jak i ruchowym. Zbiera informacje z części opony twardej w tylnym dole czaszki, fragmentu błony bębenkowej, części małżowiny usznej, skóry ściany przewodu słuchowego zewnętrznego i krtani. Wprawia też w ruch mięśnie podniebienia, gardła i krtani.

Jednak to nie te funkcje sprawiają, że jest on wyjątkowy. Wspomniana część parasympatyczna tego nerwu wpływa na pracę narządów klatki piersiowej i jamy brzucha. To on w sytuacji, gdy mija zagrożenie, pomaga nam wejść w stan relaksu wydzielając acetylocholinę. Jeśli myślisz, że w takim razie bardzo sporadycznie ma okazje się tutaj wykazać, pomyśl - kiedy ostatnio stresowałeś się w trakcie egzaminu? Albo kiedy przestraszył Cię potwór w oglądanym późnym wieczorem horrorze? Takie sytuacje można mnożyć bez końca, a nasz mózg traktuje je bardzo poważnie. Nerw błędny bierze również udział w regulacji pracy serca, zapobiega rozprzestrzenianiu się stanów zapalnych.

Dysfunkcje tego ważnego nerwu mają też poważne konsekwencje. Jest również przekaźnikiem pomiędzy jelitami a mózgiem. Coraz częściej pojawiają się doniesienia naukowe, w których autorzy podejrzewają go o "przenoszenie" problemów jelitowych na centralny układ nerwowy i wywoływanie chorób neurodegeneracyjnych. Jego mechaniczne uszkodzenie może skutkować spastycznością i skurczami mięśni krtani, bezgłosem, zaburzeniami połykania, bólem bądź znieczuleniem strun głosowych i tchawicy, arytmię serca i wiele dolegliwości żołądkowych i jelitowych. Klinicznie praca z nerwem błędnym może mieć krytyczne znaczenie w leczeniu wspomnianych dolegliwości.

W innych artykułach dotyczących układu nerwowego spróbuję przybliżyć Wam również przebieg i znaczenie licznych odgałęzień nerwu błędnego. Jak zawsze, sugeruję otworzyć atlas anatomiczny i prześledzić jego kręty przebieg, który na pewno miał wpływ na jego nazwę.

Maciej Duczyński

Podobne wpisy

Potrzebujesz pomocy specjalisty?

Pozwól nam pomóc sobie i swojemu ciału. Do zobaczenia!