Badanie fizykalne jamy brzusznej. Elementy diagnostyki różnicowej.

Choć w klasycznym podejściu do masażu leczniczego brzuch jest stosunkowo rzadko dotykany, w praktyce masażu tkanek głębokich i w wielu innych formach terapii manualnej, praca w tym obszarze jest codziennością. O korzyściach leczenia struktur otaczających narządy wewnętrzne można by napisać pokaźną książkę. Poza licznymi wskazaniami, masaż w tym rejonie niesie za sobą sporą odpowiedzialność. Wiele przeciwwskazań, zarówno względnych, jak i bezwzględnych, ma bezpośredni związek z zawartością jamy brzucha. Dlatego poza wywiadem, który pomaga nam wykluczyć większość bezwzględnych przeciwwskazań (o których wie Twój pacjent), warto umieć, choć pobieżnie zbadać struktury przykrywane przez tkankę miękką. Badanie, które proponuję, nie ma na celu zastąpienie badania lekarskiego – dlatego, jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, czy możesz zabrać się do pracy, natychmiast odeślij pacjenta do lekarza!

Badanie jamy brzucha na potrzeby masażu, wzoruję na lekarskim badaniu fizykalnym. Nie jest ono takie samo, ponieważ nie ma na celu stawiania diagnozy. Celem testów palpacyjnych jest jedynie upewnienie się, czy głęboko pod mięśniami brzucha, nie kryje się poważna patologia, mogąca zaszkodzić osobie leżącej na naszym stole. Jeśli Cię przekonałem - czytaj dalej. Pokrótce opiszę podstawowe chwyty i ich kliniczne znaczenie. Możesz także obejrzeć film, który krok po kroku przedstawia cały protokół skróconego na potrzeby masażu fizykalnego badania jamy brzusznej. Bezpieczeństwo to podstawa!

 

1. Oglądanie

Oczywiście nasze palce poprzedza ocena wizualna. Oglądając brzuch, staramy się zaobserwować jego kształt oraz obecne blizny, zmiany troficzne, krwiaki, przepukliny, bądź pulsowanie. Brzuch powinien się lekko zapadać, nawet przy dużej ilości tkanki tłuszczowej. Blizny same w sobie nie są przeciwwskazaniem do wykonania zabiegu, wręcz przeciwnie - o ile są już wygojone, a ich ruchomość pozostawia wiele do życzenia, powinny zostać w centrum naszej uwagi podczas terapii. Natomiast wydęty brzuch, wybroczyny, przepukliny brzuszne i pachwinowe, zmiany troficzne bądź widoczne pulsowanie powinno wzbudzić naszą czujność. W takich przypadkach zawsze zaczynamy od wysłania pacjenta na konsultację lekarską.

2. Palpacja

Brzuch pacjenta badaj w leżeniu tyłem, ręce powinny swobodnie leżeć wzdłuż ciała. Zadbaj o to, by mieć ciepłe ręce, ponieważ bardzo chłodne dłonie mogą wywołać fałszywie dodatki wynik badania.  Delikatna, ale stanowcza palpacja brzucha nie powinna być bolesna, natomiast same powłoki powinny być przesuwalne i miękkie. Brzuch topograficznie dzieli się na dziewięć kwadrantów. Każdy z nich powinniśmy delikatnie ucisnąć, za każdym razem upewniając się co do odczuć bólowych. Kolejnym etapem jest głęboka palpacja (zdj. 1 i 2).

cztery foty

Warto jest sprawdzić bolesność w okolicy wątroby pod prawym łukiem żebrowym. W prawidłowych warunkach nie wyczujesz wątroby, ani pęcherzyka żółciowego. Jedynie podczas głębokiej palpacji pod łukiem, połączonej z wdechem pacjenta, możemy pośrednio ocenić regularność dolnego brzegu wątroby (zdj. 3).

wątroba

Kolejną czynnością jest ocena regularności tętna nad aortą brzuszną - wszelkie nieprawidłowości również pilnie oddajemy do szczegółowej diagnostyki (zdj. 4).

jama brzuszna

Jeśli podczas badania funkcjonalnego stawów biodrowych, zaobserwujemy ograniczenie ruchu i bolesność w tych stawach, to należy sprawdzić również lewy i prawy dolny kwadrant brzucha. Bolesność w tym obszarze może świadczyć o stanie zapalnym kątnicy, bądź esicy. W tym przypadku leczenie biodra bez wcześniejszego wyleczenia jelit nie ma żadnego sensu (zdj. 5).

kątnica

3. Objaw Blumberga

Powodów nadmiernego napięcia mięśni brzucha może być wiele. Zmiany strukturalne wzdłuż mięśniowo-powięziowych taśm: powierzchownej i głębokiej przedniej, na pewno odbijają się negatywnie na napięciu, przesuwalności i gęstości tych tkanek. Niestety, również poważne zaburzenia zawartości otrzewnej mogą powodować podobne objawy. Jeśli brzuch jest stosunkowo twardy i  słabo przesuwalny, przeprowadzamy dodatkowy test. O pozytywnym objawie Blumberga świadczy ostry, silny ból, pojawiający się po nagłym wyjściu z tkanek po głębokiej palpacji. Mechanizm ten związany jest z rozklejaniem się blaszek otrzewnej w wyniku nagłej zmiany ciśnienia i stanu zapalnego otrzewnej.

Oczywiście, powyższe wskazówki możesz uzupełnić dowolnie o osłuchiwanie, opukiwanie i dodatkowe testy prowokujące inne objawy otrzewnowe. Przedstawiony zbiór nie zapewni Ci dostatecznej ilości informacji, by stawiać jakąkolwiek diagnozę. Pozwoli jednak na odesłanie pacjenta do innego specjalisty, jeśli cokolwiek zaalarmuje Twoją czujność. Pamiętaj, że zawsze musimy stawiać bezpieczeństwo ponad skuteczność pracy (choć mam szczerą nadzieję, że nigdy nie przyjdzie Ci nikogo pilnie odesłać do lekarza z takich powodów - czego oczywiście życzę!).

Diagnostyka różnicowa to ważny aczkolwiek zaniedbany element w edukacji fizjoterapeutycznej i praktyce gabinetowej. A szkoda, bo to naprawdę ważne. Jeżeli chcecie dowiedzieć się więcej na ten temat to już niebawem nadarza się świetna okazja. Już w marcu kurs "DIAGNOSTYKA RÓŻNICOWA DLA FIZJOTERAPEUTÓW" z osteopatą światowe Timem Daelemans'em D.O., dyrektorem szkoły osteopatii FICO, wieloletniego praktyka wykładającego w wielu krajach świata. Serdeczmie Zapraszamy!

Maciej Duczyński

Podobne wpisy

Potrzebujesz pomocy specjalisty?

Pozwól nam pomóc sobie i swojemu ciału. Do zobaczenia!