Dół biodrowy i rozstępy – znaczenie, badanie i leczenie

Jest takie miejsce w naszym ciele, które często wymaga specjalnej uwagi terapeuty. Jest nim tytułowy dół biodrowy, w który czasami intuicyjnie wciskamy palce przy bólu brzucha lub biodra. I nie jest to wcale zła myśl! Wspomniane rozstępy to rzecz jasna rozstęp mięśniowy i naczyniowy, nie zaś zmiany skórne. Głowa do góry, ich znajomość będzie równie przydatna co nierówna walka z estetyką ludzkiego ciała. Przyjrzyjmy się lepiej anatomii tego obszaru, żeby wiedzieć jak z nim pracować. I oczywiście, kiedy zwrócić na niego baczną uwagę.

 

 
(globalna mobilizacja trzewna w leżeniu na boku) 

 

Anatomia

Dół biodrowy to zagłębienie po wewnętrznej stronie talerza kości biodrowej. Rozpościera się na nim mięsień biodrowy przypominający wachlarz schodzący się do wspólnego ścięgna z mięśniem lędźwiowym większym. Na jego tylnej, niedostępnej palpacyjnie stronie znajduje się powierzchnia uchowata będąca jedną połową stawu krzyżowo-biodrowego, natomiast tuż nad nią znajduje się guzowatość biodrowa, służąca głównie za przyczep krótkich, tylnych więzadeł międzykostnych łączących kość biodrową z kością krzyżową – w tym bardzo mocnego więzadła krzyżowo-biodrowego międzykostnego. Od strony przedniej dół biodrowy ogranicza inna struktura więzadłowa – znane chyba wszystkim więzadło pachwinowe (łac. ligamentum inguinale) rozciągające się między kolcem biodrowym przednim górnym a guzkiem łonowym. Razem z kością łonową tworzą rozstęp mięśniowy i naczyniowy. Znajdziemy w nich:

 

 

Oba rozstępy dzieli łuk biodrowo-grzebieniowy(łac. arcus iliopectineus). Tworzy on zamknięty, łącznotkanowy pierścień wraz z więzadłem pachwinowym, więzadłem grzebieniowym i znajdującym się tuż przy guzku łonowym więzadłem rozstępowym (łac. ligamentum lacunare). Pierścień ten stanowi kanał dla rozstępu naczyniowego, znajdującego się bliżej linii pośrodkowej ciała, natomiast kanał dla rozstępu mięśniowego tworzy boczna część więzadła pachwinowego, łuk biodrowo-łonowy, boczna strona krawędzi kości łonowej oraz krawędź kości biodrowej od kolca biodrowego przedniego górnego w dół.

Warto zapamiętać, że dół biodrowy to również bezpośrednie sąsiedztwo otrzewnej i jej zawartości – w przypadku dołu prawego jest to kątnica, zaś w lewym dole biodrowym leży esica. Obie struktury są fragmentami jelita grubego.

 

 (mobilizacja esicy)


Funkcja

Zrozumienie funkcjonowania tego obszaru pozwala na skuteczniejszą pracę. Ze strony czysto mechanicznej zacznijmy od samego stawu biodrowego i mięśni przechodzących przez rozstęp mięśniowy które wprawiają go w ruch. Są to dwa elementy często określane wspólnym mianem mięśnia biodrowo-lędźwiowego. Czynnościowo zaangażowane są zgięcie stawu biodrowego, a ich wspólne ścięgno przyczepiające się do krętarza mniejszego kości udowej oddzielone jest od torebki stawu biodrowego miękką kaletką biodrowo-lędźwiową. Zwiększony tonus tego mięśnia mechanicznie pogłębia lordozę lędźwiową i obraca miednicę do przodopochylenia, jednocześnie unosząc nerki nieco wyżej w kierunku przepony oddechowej. Oczywiście wpływa również na ograniczenie ruchomości stawu biodrowego do wyprostu, co może odbić się negatywnie na wzorcu poruszania się – zwłaszcza biegu. Zmiana ułożenia tkanek budujących ścianę tylną jamy brzucha i dno miednicy może zaburzyć gradient ciśnień między tą przestrzenią a sąsiadującą z nią klatką piersiową. Dalej idącymi konsekwencjami mogą być na przykład zaburzenia oddechowe lub trawienne. Sąsiedztwo fragmentów jelita grubego w dole biodrowym oraz fakt, że na mięśniu lędźwiowym większym leży nerw udowy również sprawia, że warto regularnie sprawdzać stan tego miejsca.

 


Diagnostyka

 Podstawowymi skargami pacjentów, które warto powiązać wstępnie z dysfunkcją tego obszaru są:

Oczywiście na początku powinniśmy wykluczyć przeciwwskazania do wykonania zabiegu, ponieważ ból w tym obszarze bądź wyżej wspomniane dolegliwości mogą mieć charakter odniesiony, związany z patologiami narządowymi, tętniakami lub innymi schorzeniami nie kwalifikującymi się do leczenia manualnego. Nasze wątpliwości powinien budzić przede wszystkim ból ciągły, narastający, niezależny od przyjętej pozycji, ból nocny, bardzo niski objaw Laseque’a bądź niezdiagnozowane objawy neurologiczne.

Na potrzeby badania funkcjonalnego i manualnego polecam wykonanie przez pacjenta kilku prostych testów, jak choćby znany test palce-podłoga w celu obejrzenia w ruchu funkcji odcinka lędźwiowego kręgosłupa oraz stawu biodrowego i oceny jakości i ilości ruchu w tych stawach, ocenę ustawienia miednicy w przestrzeni i symetrię obciążenia obu kończyn dolnych. Następnie warto wykonać protokół badania palpacyjnego, w którym dowiemy się więcej na temat elastyczności badanych obszarów. Całe badanie uzupełniam testami klinicznymi, chociażby znanym testem SLR (różnicowanie objawu rwy kulszowej i ilości oraz jakości ruchu zgięcia w stawie biodrowym), testem Thomasa (różnicowanie stanu zginaczy stawu biodrowego), czasami również testem rozciągowym dla nerwu udowego i testem Menella (różnicowanie objawu rwy udowej i objawów ze stawu krzyżowo-biodrowego) lub innymi testami w razie potrzeby. Oczywiście pamiętamy o tym, że każdy test kliniczny ma swoją specyficzność i czułość, dlatego ostateczna diagnoza na podstawie wywiadu i badania manualnego stanowi jedynie hipotezę roboczą.

 

Leczenie

Techniki lecznicze, które najczęściej wykorzystuję w leczeniu tego obszaru, to masaż tkanek głębokich oraz oscylacje. Na początku używam globalnej techniki pracy w dole biodrowym, polegającej na odciągnięciu mięśni brzucha w kierunku restrykcji – w kierunku pępka, kości łonowej lub dolnych żeber. Następnie wsuwam palce jednej dłoni głębiej w dół biodrowy, szukając mięśnia biodrowego. Najłatwiej jest zsunąć się po kolcu biodrowym przednim górnym po wewnętrznej stronie talerza biodrowego. Technikami MTG opracowuję mięsień biodrowy bądź w przypadku dużego dyskomfortu stosuję techniki oscylacyjne, polegające na znalezieniu luzu w palpowanej tkance i wprowadzeniu jej w delikatny ruch kołysania. Pozwala to na znaczne zmniejszenie tonusu całego dołu biodrowego i wprowadzenie technik o większej intensywności. Na koniec proszę pacjenta o czynny ruch wyprostu w stawie biodrowym podczas zahaczania tkanek, dzięki czemu poddawane one są jeszcze intensywniejszemu rozciąganiu. W przypadku dużej sztywności więzadła pachwinowego często wprowadzam techniki masażu poprzecznego tej struktury.

 

(mobilizacja kątnicy z ruchem kończyny dolnej)

Wymienione przeze mnie techniki mają działanie globalne – oddziałują na wiele układów, w tym narząd ruchu, ale też układ naczyniowy czy trawienny. W przypadku, kiedy któryś z układów wymaga większej uwagi, sięgam po specyficzne techniki właściwe dla danego systemu ciała.

 

Pozdrawiam serdecznie, 

Maciej Duczyński

Podobne wpisy

Potrzebujesz pomocy specjalisty?

Pozwól nam pomóc sobie i swojemu ciału. Do zobaczenia!